Maandag 9 oktober 2017

RGK EN V-BSO SCHITTEREN IN "CARMINA BURANA"

Voor het West-Brabants Operakoor was de ‘Carmina Burana’ van Carl Orff destijds de zwanezang waarmee in de Cultuurkerk St. Jan met veel emotie afscheid werd genomen van de vele fans. Veel van deze leden, die het zingen niet laten konden, vonden daarna snel hun weg naar andere muziekverenigingen. Het WBO en de Cultuurkerk mogen dan historie zijn, het Roosendaals Gemengd Koor is gelukkig nog springlevend.  Op zondag 8 oktober, exact een jaar nadat Johan Derksen op dezelfde plek mensen van zijn generatie opriep uitsluitend leuke dingen te gaan doen,  onderstreepten de ervaren zangers en zangeressen van het RGK hun bruisende, muzikale fysiek, daarbij fors ondersteund  door het Vlaams-Brabants Symfonie Orkest onder leiding van dirigent Rik Ghesquiere, de Bredase Opera en de Roosendaalse Suitekids. Alle artistiek betrokkenen kunnen terugkijken op een geslaagde uitvoering van dit meesterwerk van Orff. In het gedeelte voor de pauze stonden de ‘Akademische Festouverture’ van Johannes Brahms en het ‘Pianoconcert A Mineur’ van Edvard Grieg geprogrammeerd. Wie deze dag optimaal van muziek wilde genieten in De Kring kon om 11.00 uur ook al terecht voor het Zondagochtendconcert onder supervisie van de Roosendaalse componist en dirigent Martyn Smits, en uitgevoerd door het saxofoonduo Aristocrats.

Voorafgaande aan het concert maakte voorzitter Pascal Mortiers bekend dat de soliste Esther Kouwenhoven door omstandigheden op het laatste moment was vervangen. Haar vervangster kwam pas in het tweede gedeelte van de Carmina in actie. Pianiste Nadia Rutkovska, onder meer bekend van Vox Jubilans, maakte in het Pianoconcert van Grieg veel indruk op het publiek. Naast een stevige staande ovatie kreeg zij een stevige knuffel van Ghesquiere, die eveneens –eigenlijk net als altijd- een uitermate gedreven indruk maakte en er alles aan deed om het beste uit zijn koor- en orkestleden te halen.

Carmina Burana (liederen uit Beuren) is de verzamelnaam voor de grootste en beroemdste verzameling middeleeuwse teksten die tot de zogenaamde vagantenliteratuur behoren, de verzamelnaam voor de wereldlijke lyriek, die in de Middeleeuwen, met name in de 12e en begin 13e eeuw, door rondtrekkende studenten en geestelijken werd geschreven, deels in het Latijn, deels in de landstaal. De voornaamste thema's zijn: het ontluiken van de natuur in de lente, heftige kritiek op kerkelijke en wereldlijke overheid en verheerlijking van het ongebonden leven vol aardse geneugten als drank, dobbelspel en liefde. Vaganten of vagebonden (zwervers)  was tevens de benaming voor geestelijken, studenten en afgestudeerden die in de Middeleeuwen rondtrokken, hetzij uit eigen wil, hetzij door de omstandigheden gedwongen. Na beëindiging van hun studie konden zij vaak geen kerkelijk ambt - veelal het doel van de studie - verkrijgen, omdat door de grote toeloop van studenten het aanbod de vraag overtrof. Dat probleem is dus niet alleen van deze tijd. Er bleef deze ronddolende zielen vaak weinig anders over dan hun kennis aan te wenden om in hun levensonderhoud te voorzien, bij voorbeeld door het schrijven van gedichten. Ook waren er bij die na hun losse studententijd zich niet meer in de kerkelijke tucht konden schikken en voor het ongebonden zwerversleven kozen. De grootste bloei beleefde het vagantendom in de 12e eeuw, ongeveer tegelijk met die van de kloosterscholen en de opkomst van de universiteiten. In die tijd waren de vaganten geëerde en gezochte dichters, die als gevolg van hun kerkelijke wijding(en) onder de kerkelijke (veel soepelere) rechtspraak vielen. Toen ze, omstreeks 1300, niet meer op de bescherming van de Kerk konden rekenen, verwerden zij al gauw tot gewone zwervers en landlopers. De vagantenpoëzie is over het algemeen anoniem. Ook van de gedichten van de Carmina Burana zijn slechts enkele auteurs bekend, zoals Gautier de Châtillon, Archipoeta en Pierre de Blois. De meeste gedichten zijn in het Latijn geschreven, maar er zijn er ook een vijftigtal in het Middelhoogduits en wat fragmenten in het Oudprovençaals. Een steeds terugkerend thema in de Carmina Burana is de heftige kritiek op het bandeloze leven van de gevestigde clerus, met name de monniken. De kerkelijke instellingen en gebruiken worden geparodieerd, maar de dogma's worden nergens direct aangevallen. De Carmina Burana van Orff is een onderdeel van een trilogie. De andere delen zijn ‘Catulli Carmina’ en ‘Trionfo di Afrodite’.  

In deze combinatie was het dringen geblazen op het podium van De Kring. De langdurig aanhoudende ovatie, die naast bloemen wederom met veel knuffels over en weer gepaard ging, bewees dat het ruim zeshonderd koppig publiek een fijne middag had doorgebracht in De Kring. In de ochtenduren bij het Zondagconcert vertelde Martyn Smits dat het accent in deze reeks vooral ligt op de totale performance. ‘Ik heb de uitvoerenden heel nadrukkelijk op het hart gedrukt dat optreden veel meer is dan op een kruk gaan zitten en musiceren, waarna het publiek geacht wordt braaf te applaudisseren. Hoe stel je een aantrekkelijk programma samen en hoe betrek je daar je gehoor zo sterk mogelijk bij?’ Dat zijn de uitdagingen waarvoor de deelnemers zich dit seizoen door Smits gesteld zien. Beide Engelse jongedames die achter het Duo Aristocrats schuil gaan,  spraken het publiek toe in hun eigen landstaal. Dat leverde geen taalproblemen op. Hun reis door de geschiedenis van de saxofoon begon uiteraard bij de uitvinder Adolphe Sax, maar daarna stond vooral de musicus Sigurd Rascher centraal. De in het Duitse Elberfeld geboren Rascher (1907-2001) was een zogeheten klassiek-saxofonist, en hij wordt beschouwd als een van de belangrijkste pioniers voor de ontwikkeling van dit instrument. Het duo wist een geluidsfragment te achterhalen van een vooroorlogs optreden van Rascher in Nederland, waarin hij de toehoorders zowaar in het ‘Hollands’ toesprak. Een visuele toevoeging is in dit beeldtijdperk nauwelijks meer weg te denken. Dat zal Martyn Smits zijn ‘discipelen’ ongetwijfeld ook meegegeven hebben.

Het Roosendaals Gemengd Koor zal nu ongetwijfeld heel snel gaan nadenken over de invulling van het concert  voor 2018, het jaar waarin Roosendaal het 750-jarig bestaan viert, wat in alle nuchterheid niet meer is dan een document uit 1268 waarop de naam ‘Rosendaele’ voor het eerst wordt vermeld. Recent onderzoek heeft immers aangetoond dat dit dalletje der rozen al in de Romeinse tijd werd bewoond. Ik hoop en raad het RGK aan eens het vizier te richten op de Ierse zanger Tommy Fleming, ook wel aangeduid als ‘The Voice of Hope’ en ‘The Voice of Ireland’.  Fleming (1971) was bij folkgroep De Dannan de eerste mannelijke opvolger van Mary Black, Maura O Connell en Dolores Keane. In muzikaal opzicht kent zijn leven alleen maar pieken, privé is het echter heel anders gesteld. Eind jaren negentig brak hij zijn nek bij een auto-ongeluk, maar na een lang proces van genezing kwam hij in 1999 sterk terug met zijn album ‘The Contender’. In 2005 werd hij door het blad Irish Music Magazine uitgeroepen tot de beste ‘Irish Male Singer’, in 2006 sleepte hij de ‘Ireland Meteor Award’ in de wacht. Zes jaar later verloor hij binnen enkele uren zijn beide ouders, kort nadat ze hun vijftigjarig huwelijk hadden gevierd. Net als Lenny Kuhr in Nederland wordt aan zijn melancholieke stemgeluid een helende werking toegeschreven. Welke ballad hij ook zingt, het lijkt altijd regelrecht uit zijn hart te komen. Filmpjes zeggen meer dan duizenden woorden, er staan er gelukkig heel wat op youtube. Luister naar zijn uitvoering van ‘Green Fields of France’ en huiver! Het RGK samen met het RSO of het V-BSO en Tommy Fleming, ‘dat zou mooi zijn’, om met Huub van der Lubbe van De Dijk te spreken. Diens ‘Groot Hart’ is eveneens van toepassing op ‘The Voice of Hope’ die zeven jaar geleden voor het laatst te zien was in Nederland. Aan het RGK wellicht de schone taak om die kennismaking te hernieuwen.     


Zondag 8 oktober – De Kring - Zondagochtendconcert ingevuld door het saxofoonduo Aristocrats (Rabo-galerie), Carmina Burana met VBSO, RGK , De Bredase Opera en de SuiteKids. Gezien door Jaap Pleij in de grote zaal van De Kring. Zie ook Jaap Pleij/Facebook.