Zaterdag 30 september 2017

PAUW-TAFEL ZWIJGT ALS HERMAN PLEIJ COLLEGE GEEFT

Stel hem één vraag en je bent gelijk verzekerd van een kort of lang College. Zo lang Herman Pleij geen weerwoord of interruptie ten deel valt, blijft hij doorgaan met zijn verhaal. Die ervaring had ik zelf ten tijde van mijn radioprogramma Spotlight op Radio Stad FM (helaas opgegaan in streekomroep Zuid-West) en Jeroen Pauw, toch niet de minste vakgenoot, overkwam hetzelfde in de Pauw-uitzending van 27 september. Nu was de tafel van Pauw deze avond in kwalitatief opzicht weliswaar matig bezet, maar als je zelfs SGP-leider Kees van der Staaij tot stille toehoorder weet te degraderen, heb je toch wel het nodige in je mars. Pleij schreef onlangs een essay, oftewel een beschouwende prozatekst waarin de schrijver zijn persoonlijke visie geeft op hedendaagse verschijnselen en ontwikkelingen, voor de Maand van de Geschiedenis, die zondag 1 oktober begint en ‘Geluk’ als thema heeft.
Hoewel Pauw letterlijk niet veel in te brengen had, was het een juiste keuze van Pleij geweest om hier zijn verhaal te vertellen. Indien hij zou zijn aangeschoven bij Matthijs van Nieuwkerk had de DWDD-presentator waarschijnlijk weer machteloos uitgeroepen ‘Professor Pleij, alstublieft eventjes stil nu’, zoals hij voor zijn ‘blonde periode’ wel vaker had gedaan. Net als de maatschappij als geheel is geluk in de ogen van de Hoogleraar Historische Nederlandse Letterkunde niet ‘maakbaar’, al voegt hij er meteen aan toe dat de ‘geluksindustrie’ dit de mensen wel probeert wijs te maken. ‘Geluk is iets wat je overkomt en doorgaans ook niet zo lang duurt. Als emeritus heb ik uiteraard volop vrije tijd. Op een van die recente, mooie, zonnige dagen maakte ik met mijn vrouw een fietstocht rond het kustplaatsje Rockanje, waar ik nooit eerder was geweest, en dat gaf sowieso al een prettig gevoel. We besloten dit rondje Zuid-Holland af te ronden met een bezoek aan een strandterras. De zon scheen dus, we lazen beiden een boek en genoten van een glas witte wijn dat ons zojuist was ingeschonken. We keken elkaar aan – na bijna vijftig jaar huwelijk heb je daar geen woorden meer voor nodig- en wisten op dat moment dat het goed was. Het is overigens niet zo dat dit fietsuitstapje dan vervolgens een blauwdruk is voor geluk. Net die ene keer viel alles op zijn plek, dat moet je dan ook niet meer over gaan doen. Geluk is iets dat je overvalt, de juiste combinatie van welzijn en welbevinden. De overheid kan daar met ‘leuke dingen voor de mensen’ (wat Joop den Uyl beoogde met zijn eerste en enige kabinet, JP) slechts gering op inspelen, en al die masterclasscursussen helpen slechts bij goedgelovigen. Geluk valt meestal samen met terug-naar-de-natuur-aspecten. Lekker zwemmen in een warme zee roept bij mij bij voorbeeld altijd zo’n oergevoel op. Terug naar de veilige baarmoeder’. ‘Maar hoe zit dat dan met seks, dat is toch ook een soort terugkeer naar de baarmoeder?’, zag Pauw zijn kans schoon, ongetwijfeld voortkomend uit een soort geldingsdrang waar een tv-host uit ijdelheid mee behept hoort te zijn. Pleij kon daar wel in meegaan. ‘Een ander kenmerk voor geluk is dat de remmingen even wegvallen. Wie seks heeft, zeker als het een nieuwe partner betreft, begeeft zich toch in een onbekend avontuur met een onvoorspelbare afloop. Net als lachen en goed eten kan seks een kortstondig geluksgevoel geven. Maar om dat te beseffen moet je wel eerst hebben ervaren wat ongeluk is. Adam en Eva wisten pas na de zondeval dat ze daarvoor in het paradijs vertoefden. In hun vorige leven werd dat als heel normaal ervaren’. Pleij ging daarna nog verder in op de religieuze aspecten en regels die onze voorouders ‘gelukkig nooit zijn nagekomen’. Pleij: Anders hadden we hier niet zo bij elkaar gezeten. Seks was in de ogen van de kerk toch iets waarbij  de duivel om de hoek kwam kijken. Voor de voortplanting was dit intermenselijk verkeer nu eenmaal nodig, maar de geestelijk leiders probeerden dat zo sterk mogelijk te reguleren. Geluk was daarbij helemaal niet aan de orde. Dat kwam later pas in het hiernamaals. De mens was slechts op Aarde om daar zijn plek veilig te stellen. Seks mocht daarom bij voorbeeld alleen op vrijdag en onder bijzondere omstandigheden. Het vlees was ook toen al zwakker dan god en gebod. In deze tijd waarin de kerk zich nauwelijks meer met het persoonlijk leven van de parochianen bemoeit is geluk iets individueels geworden, en omdat lang niet iedereen dat op eigen kracht weet te vinden is de geluksindustrie daar dankbaar op ingesprongen’. Kees van der Staaij, uitgenodigd om te fulmineren tegen websites waarop jonge studentes zich tegen een financiële vergoeding kunnen aanbieden aan rijke heren,  had al die tijd met rode oortjes geluisterd. Graag had ik zijn reactie op de woorden van Pleij gehoord. Maar toen was de zendtijd al op, en de klok is in Hilversum nu eenmaal onverbiddelijk. Dat was niet bepaald een geluksmoment!