Zondag 8 april 2018

W-A ONGETWIJFELD BLIJ DAT HIJ HET WEL GEDAAN HEEFT

Kort voor zijn overlijden schreef emeritus hoogleraar Cultuurwetenschappen, toneelcriticus en letterkundige Hans van den Bergh een uiterst onderhoudend boekje met als titel ‘Doe het niet, Alex!’. Een boek dat in zijn optie eigenlijk alleen bestemd was voor Willem-Alexander in hoogsteigen persoon, want Van den Bergh bestempelde zijn geschrift als ‘een ultieme waarschuwing aan zijn adres om zich nog op het nippertje te onttrekken aan zijn noodlot’. Maar omdat de firma Meulenhoff één gedrukt exemplaar niet bepaald winstgevend achtte, is in overleg besloten het boek ook beschikbaar te stellen aan de geïnteresseerde buitenstaander. Niet bekend is of het ultieme doelwit, Willem-Alexander dus, kennis heeft genomen van dit goedbedoelde advies. Hij heeft zich er in ieder geval niets van aangetrokken, want hij heeft het niet alleen wel gedaan, maar beleeft volgens historicus Han van Bree juist uitermate veel genoegen en plezier aan de functie die hem bij geboorte reeds in de schoot werd geworpen. Los van dit alles: Wat had koning middelmaat dan moeten gaan doen? Prins Claus confronteerde zijn oudste zoon ooit met de gedachte dat het best eens  zou kunnen zijn dat de Nederlanders genoeg krijgen van de Oranjes en dat zoonlief dan aangewezen zou zijn op een gewone baan in de burgermaatschappij. Of hij daarom maar eens goed over zijn toekomst wilde nadenken, zodat hij altijd nog iets anders achter de hand had indien het fout mocht aflopen met de Oranjes.  
Onlangs schreef Van Bree zelf een boek over dit onderwerp, met de weinig originele titel ‘Willem-Alexander, vijf jaar koning’.  Deze maand viert WA immers zijn eerste majesteitlustrum en dat is doorgaans wel het goede moment om een eerste balans op te maken. Dagblad Trouw wijdde er in de krant van vrijdag 6 april een uitgebreid artikel aan, waarboven een kop prijkte die een geheel andere waarschuwing bevat dan die van Hans van den Bergh: Koning wees voorzichtig; word niet te gewoon. Van Bree erkent dat het koningspaar aanvankelijk jet-set-achtige allures had, wat vooral tot uiting kwam in dat gestuntel met de omstreden villa in Mozambique, maar dat ze daarvoor tijdig teruggefloten zijn. Nu zit het ‘gevaar’ volgens hem heel ergens anders. ‘Ze worden namelijk juist niet te glamoureus, maar eerder te gewoon’. Het mondje van de dienstdoende verslaggever Harriet Salm viel kennelijk op dat moment open en dat gaf De Bree kans om verder te ratelen. ‘Je moet als koning niet de ‘boy next door’ worden of de uitstraling krijgen van een soort topambtenaar’, want dan kan het volgens De Bree flink misgaan, zeker als ze in de zoektocht tussen het gewone- en ongewone, zeg maar het mystieke, geen balans weten te vinden’. Een beetje verslaggever was er bij het uiten van zoveel onzinnige gebakken lucht met twee benen gestrekt ingegaan. Willem-Alexander in verband brengen met mystiek is ronduit lachwekkend. Hij is nog transparanter dan de spruitjeskoningin uit de roemruchte Barend Servetshow. Trouw liet zich echter weer eens lezen als Trouw (tot in den doet) aan het Koningshuis. Salmpje Sweeg! Gevraagd naar het huidige imago van de koning stelt De Bree dat de ‘twee grote televisie-interviews’ zeer goed uitpakten voor dat imago. Hij doelde daarbij op dat idiote ingestudeerde toneelstukje met Rick Nieman en Marielle Tweebeeke als gewillige figuranten en het gesprek met Wilfried de Jong naar aanleiding van WA’s vijftigste verjaardag. De Jong is van alle kanten lof toegezwaaid voor dat gesprek. Iets wat ik nooit heb begrepen. De meest cruciale vraag ‘Indien u meent rechtens op de troon te zitten, waarom weigert u dan DNA af te staan, waarmee voor eens en voor altijd kan worden aangetoond of u wel of geen bloedverwant bent van Koning Willem I, wat volgens de Grondwet een absolute voorwaarde is om het Nederlandse koningschap te mogen bekleden?  Net als oma en moeder voor hem heeft WA daar nooit medewerking aan willen verlenen. Waarschijnlijk zou De Jong door de RVD onmiddellijk naar de strot zijn gevlogen als hij het gewaagd had dit precaire onderwerp ter sprake te brengen. Maar dan had hij tenminste een daad gesteld, nu is hij niet meer dan de zoveelste gedweeë verslaggever in het bedenkelijk rijtje vorsteninterviewers. Salm signaleert zowaar dat er wel ‘degelijk republikeinen in Nederland zijn die het koningshuis achterhaald vinden’ . ‘Wat weet u van hen?’, luidt vervolgens de belachelijke open vraag. En wat antwoordt Van Bree? ‘Je hoort ze nauwelijks’. Nee dank je, de koekoek. Ze worden niet gehoord. Uit eigen ervaring weet ik hoe moeilijk het is om publiciteit te vergaren wanneer je uitsluitend van doen hebt met een uiterst onwillige pers. Tot vervelens toe heb ik Trouw brieven gestuurd met een uiteenzetting van een glorende toekomst in de hernieuwde Republiek der Nederlanden, wat Hans van den Bergh ook zeer uitvoerig en zorgvuldig heeft gedaan in ‘Doe het niet, Alex’.  Echter, al deze brieven werden door de opinie-redactie onder leiding van mevrouw Monic Slingerland nauwgezet getorpedeerd. Net als De Bree stuurde ik Trouw een exemplaar van mijn boek. De reactie laat zich raden: De Bree wordt wel gehoord en mijn boek, alsmede het gelijknamige toneelstuk ‘Koning Willem III en het verborgen kistje’ kreeg geen letter redactionele aandacht. Je hoort ze nauwelijks?  Nee natuurlijk niet, daar zorgt onder meer Trouw tot in den Doet wel voor. De meest ergerlijke uitspraak van Han van Bree heb ik voor het laatst bewaard. ‘Je kunt natuurlijk ook een president aanstellen, maar daar kleven nadelen aan. Wie moet dat dan worden, en hoeveel kost dat wel niet? De Oranjes hebben wij nu eenmaal. Ik zie vooralsnog geen reden om ze af te zetten’. Een interview met zo’n aantoonbaar ridicule uitspraak afsluiten zonder enig weerwoord te bieden is beneden elk journalistiek peil. Voor een historicus heeft Van Bree opmerkelijk weinig voorwerk gedaan. Waarschijnlijk is het boek ‘Grondwet van de Republiek Nederland’ , samengesteld door Hans Ulrich Jessurun D’Oliveira, Meine Henk Klijnsma, Jan Herman Reestman, Pierre Vinken en Wim Voermans, hem volstrekt onbekend. Daarin worden maar liefst drie modellen beschreven voor een toekomstige Nederlandse republiek. Die voorstellen zijn bovendien gegoten in de vorm van wetsvoorstellen tot wijziging van het hoofdstuk over de regering in de huidige Grondwet, met de gebruikelijke memories van toelichting. Ware hij nog onder ons, Hans van den Bergh zou gehakt hebben gemaakt van Han van Bree’s ultieme uitglijer: De Oranjes hebben wij nu eenmaal, ik zie geen reden om ze af te zetten.
In een persoonlijke boodschap aan WA reageerde de emeritus daar als volgt op: Toen de grote mogendheden na de val van Napoleon besloten overal waar mogelijk het ancien regime weer in te voeren, hebben ze Willem Frederik, de zoon van je verre voorouder Willem V, de opdracht gegeven uit Engeland over te steken naar Scheveningen om zich daar door een paar hielenlikkers te laten inhalen als ‘soeverein vorst’. De term koning werd vooralsnog zorgvuldig vermeden want de laatste (echte) koning Filips II was ons zeer matig bevallen en dus hadden we hem in 1581 al afgezworen. Een vorstenhuis waar je op zo’n verachtelijke manier mee wordt opgescheept, kan toch zonder enige hesitatie ‘ontvorst’ worden. De Oranjes hebben er nooit voor terug gedeinsd om belangrijke opposanten, zoals Johan van Oldenbarnevelt en de gebroeders De Witt,  te laten vermoorden door het grauw of door omgekochte rechters. Zo wreed hoeft het lot van WA en zijn Maxima natuurlijk niet te zijn. Nadat  zorgvuldig met hen financieel is afgerekend wegens schandelijk gegraai in de staatskas door de Oranjes door de eeuwen heen zijn WA en Maxima dan eindelijk van de door hen zo verfoeide publicitaire narigheid af en kunnen ze optimaal van hun herwonnen privacy gaan genieten. ‘Beste Alex, denk toch eens in wat een mooi leven jullie te wachten kan staan. Nooit geen verplichte fotosessies meer, nooit meer dat vermaledijde ritje in de die idiote koets op Prinsjesdag, nooit meer die door Rutte geproduceerde toespraak vol bla, bla te hoeven voor te lezen en wellicht kun je je dan eindelijk eens echt nuttig gaan maken…in het watermanagement bij voorbeeld, indien je hart daar nog steeds ligt. Ook al staat er heel wat minder op vermeld dan je nu gewend ben, een loonstrookje dat je met echt werk heb verdiend, geeft zoveel meer voldoening. Vijftig is bovendien een ideale leeftijd om een nieuwe start te maken. Tevens kunnen die slimme meiden van je zich op een menswaardige manier op de toekomst gaan voorbereiden. Dus wat let je?’. (Overbodig te melden dat u dit artikel nooit zult tegen komen in het opiniekatern van Trouw, al is het daar wel naar toe gestuurd).